‘අයවැය පොරොන්දු; මැති සබයෙන් ඔබ්බට’ නම් අන්තර්ජාල වේදිකාව තුළින් සිදුවන්නේ කුමක් ද?  සුරේනි වීරතුංග සමගින් සිදුකළ සංවාදයකි

සටහන: ධනංජි සමරකෝන්

ප‍්‍ර: “අයවැය පොරොන්දු; මැති සබයෙන් ඔබ්බට” යනුවෙන් වේදිකාවක් ආරම්භ කරන්නට පදනම් වූයේ?

පි: මුදල් ඇමතිවරයා පාර්ලිමේන්තුව සහ මහජනතාව ඉදිරියට පැමිණ සෑම වසරකම ඉදිරිපත් කරන අයවැය කතාව ඉතා වැදගත් ප‍්‍රකාශයකි. එමගින්, ජනතාවගෙන් රජය උපයාගන්නා බදු මුදල් රටෙහි සංවර්ධනයට සහ ජනතාවගේ අභිවෘද්ධියට යොදවන ආකාරය පිළිබඳව ජනතාව දැනුවත් කරයි. එහෙත්, රජය පොරොන්දු වූ ආකාරයට ජනතා මුදල් වියදම් කර ඇතිදැයි සොයාබැලීමේ ක‍්‍රමවේදයක් ලංකාව තුළ නැහැ. එබැවින්, සෑම වසරකම පාහේ රජයන් අයවැය කතාව සිදුකරන විට ජනතාවට ලබාදෙන සුන්දර පොරොන්දු වලින් බෙහෝමයක් ඉටුනොකරන පරිසරයක් නිර්මාණය වී තිබෙනවා.

එනම්, සෑම වර්ෂයකම අයවැය කතාවේ එන පොරොන්දු මල්ල දෙස අපි බලා සිටිනවා විනා අයවැය කතාවෙන් පසු මෙම පොරොන්දු මල්ලට අවසානයේ සිදුවූයේ කුමක් ද යන්න පිළිබඳ සංවාදයක්, සාකච්ඡාවක් හෝ ඒ වෙනුවෙන්ම වෙන්වූ වේදිකාවක් ශී‍්‍ර ලංකාව තුළ 2018/19 වෙනතෙක්ම තිබුණේ නැහැ. ‘අයවැය පොරොන්දු; මැතිසබයෙන් ඔබ්බට’ යනුවෙන් අන්තර්ජාල වේදිකාවක් ආරම්භ කරන්නේ මෙම හිඩැස පිරවීමේ අභිලාෂයෙනි

ප‍්‍ර: මෙම අන්තර්ජාල වේදිකාව තුළින් මූලිකවම සිදුවන්නේ කුමක් ද?

පි: වාර්ෂිකව ඉදිරිපත් කරන අයවැය වාර්තාවෙහි පොරොන්දු ඉටුකිරීමෙහිලා ආණ්ඩුවේ කි‍්‍රයාකාරීත්වය නිරීක්‍ෂණය කරන පුරෝගාමී අන්තර්ජාල වේදිකාවක් වන මෙම වේදිකාවෙන් මූලිකවම අරමුණු කරන්නේ, අයවැය පොරොන්දු ඉටුකිරීම වෙනුවෙන් රජය කි‍්‍රයාත්මක වන ආකාරය පිළිබඳ විනිවිදභාවය ඉහළ නැංවීමට අවශ්‍ය සකී‍්‍රය මහජන කතිකාවතක් ඇතිකිරීම සහ අයවැය සම්බන්ධයෙන් රජයේ වගවීමේ කි‍්‍රයාවලිය වැඩිදියුණු කිරීමයි.

මෙම අරමුණ සඵල කරගැනීමට අයවැය පොරොන්දුවලින් තෝරාගත් පොරොන්දු කිහිපයක් එනම්, රුපියල් බිලියන එකට වඩා වැඩි මුදලක් වෙන්කළ පොරොන්දුවලට අදාළව මූලික ප‍්‍රශ්න 02ක් සඳහා පිළිතුරු විමසා බලයි. එම මූලික ප‍්‍රශ්න 2 වන්නේ, එනම් රජය කි‍්‍රයාවට නංවන්නේ තමන් පවසන දෙයද? රජය පවසන්නේ තමන් කි‍්‍රයාවට නංවන දෙයද? යන නිර්ණායකයන්ට පිළිතුරු සෙවීමයි.

ප‍්‍ර: මෙම මූලික ප‍්‍රශ්න දෙකට පිළිතුරු සොයා යන කි‍්‍රයාවලිය සරලව පැහැදිලි කළොත්?

පි: මෙම ප‍්‍රශ්නවලට පිළිතුරු සොයන ආකාරය සරලවම සාරාංශ කළහොත්, පළමුවෙන්ම, අයවැය කතාවේ සඳහන් රුපියල් බිලියනයකට වඩා වැඩි ප‍්‍රතිපාදනවල ප‍්‍රගතිය සහ විවෘතභාවය මෙම වේදිකාව මගින් විමසා බැලේ.  ප‍්‍රගතිය යනු, රජය කි‍්‍රයාවට නංවන්නේ තමන් පවසන දෙය ද යන්නට පිළිතුර වන අතර ‘විවෘතභාවය’ පිළිබඳ ඇගයීම තුළින්, රජය පවසන්නේ, තමන් කි‍්‍රයාවට නංවන දෙයද? යන ප‍්‍රශ්නයට පිළිතුරු සපයයි. අනතුරුව, මෙම වේදිකාව ‘විවෘතභාවය’ සහ ‘ප‍්‍රගතිය’ නම් දර්ශක 02 යටතේ එක් එක් අයවැය යෝජනා හෝ පොරොන්දු ඇගැයීමට ලක්කරනවා.

ප‍්‍ර: ‘විවෘතභාවය’ සහ ‘ප‍්‍රගතිය ’ ඇගැයීම යනුවෙන් මෙහිදී අදහස් කරන්නේ?

පි: විවෘතභාවය ඇගැයීම යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ සෑම පොරොන්දුවකම ප‍්‍රගතිය පිළිබඳව පොදු ජනයාට ලබාදිය යුතු තොරතුරු වෙත ප‍්‍රවේශවීමේ පහසුව සහ රාජ්‍ය ආයතන විසින් එම තොරතුරු හෙළිදරව් කිරීමට දක්වන රුචිකත්වය පිළිබඳව වන තක්සේරුවකි.

එනම්, රාජ්‍ය ආයතන පොරොන්දු ඉටුකිරීමේ ප‍්‍රගතිය පිළිබඳව තොරතුරු ජනතාවට ලබාදීමට ඇති කැමැත්ත සහ ඒ ඒ අයවැය පොරොන්දු ඉටුකිරීමෙහි ප‍්‍රගතිය යන කරුණු දෙක පිළිබඳව තොරතුරු මෙම වේදිකාව තුළින් වාර්තා කරයි. මෙම වාර්තාගත තොරතුරුවලට අනුව රාජ්‍ය ආයතන අයවැය පොරොන්දු ඉටුකිරීම සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු හෙළිකිරීමට විශාල ලෙස පැකිළෙන බවක් පෙන්නුම් කරයි.

ප‍්‍රගතිය මැනීම යටතේ රජය දුන් පොරොන්දු රජය විසින් කෙතරම් දුරකට ඉටුකර ඇති ද යන්න විමසා බලයි. එනම්, අදාළ ආයතනවල එම පොරොන්දු වලට අදාළ කි‍්‍රයාකාරී සැලසුම් සහ ඉලක්කවලට සාපේක්‍ෂව අත්පත්කරගෙන ඇති ප‍්‍රගතිය තක්සේරු කිරීමයි.

ප‍්‍ර: මෙම අධ්‍යයනය තුළින් සොයාගත් තොරතුරුවලට අනුව, ඔබ ආයතනය මගින් අවධාරණය කරන්නට උත්සහ කරන පණිවිඩය කුමක් ද?

පි: අපි මෙම වේදිකාවෙන් ප‍්‍රගතියත්, විවෘතභාවයත් යන කාරණා දෙකක් අධ්‍යයනය කරනවා. එහෙත්, අප වැඩි අවධානයක් ලබාදෙන්නනේ විවෘතභාවයටයි. ප‍්‍රගතිය අත්පත් කරගැනීමේදී, පොරොන්දුවලට අදාළ අපේක්‍ෂිත ඉලක්ක ඉටුකරගැනීමට නොහැකි වූ අවස්ථා තිබිය හැක. එවැනි අවස්ථාවලදී එය ඉටුකරගත නොහැකි වූයේ ඇයි? යන්න පිළිබඳ සාධාරණ හේතු ද තිබිය හැක. හේතුව කුමක් වුවත් එය මහජනයාට හෙළිදරව් කිරීමට රාජ්‍ය ආයතනවලට වගකීමක් තිබේ.

නමුත්, මෙම අධ්‍යයනයේදී අප සොයාගත් ගැටලුව වන්නේ, එවැනි වීවෘතභාවයක්, ඉටුකළ නොහැකි වූ පොරොන්දු සම්බන්ධයෙන් නොවීමයි. උදාහරණයක් ලෙස, කාර්මික උද්‍යානයක් ඉදිකරනවා යැයි පැවසනෙ එක් අයවැය පොරොන්දුවක් 2018 අයැවයෙහි වූ නමුත්, සාධාරණ හේතුවක් මත තායිලන්තයේ රෝජනා ඉන්ඩස්ටී‍්‍රස් මෙම ව්‍යාපෘතියෙන් ඉවත්වීමත් සමග මෙම පොරොන්දුවට අදාළ කටයුතු නවතිනවා. එබැවින්, මෙම පොරොන්දුව ඉටුකළ නොහැකි බව අදාළ රාජ්‍ය ආයතනය විසින් දැනුම් දුන්නා. මෙවර අපි අධ්‍යයනය කරන ලද පොරොන්දු 38න් ආණ්ඩුවට ඉටුනොකර ඉවත්කිරීමට සිදුවූ එකම පොරොන්දුව වූයේ එයයි. ඉතිං, එවැනි සාධාරණ හේතු මත ඉටුකළ නොහැකි පොරොන්දු තිබෙනවා. එබැවින්, වඩා වැදගත් වන්නේ කරන්න නොහැකි වූ පොරොන්දු සැඟවීම නොව, එම පොරොන්දු ඉටුකළ නොහැක්කේ ඇයි ද යන්න සම්බන්ධයෙන් හේතුසාධක මහජනයාට ඉදිරිපත් කිරීමයි.

තොරතුරු එක්රැස් කිරීමේදී අපි අභිපේ‍්‍රරණය කරන්නේ ප‍්‍රගාමීව මෙම රාජ්‍ය ආයතන අයවැය පොරොන්දු සම්බන්ධයෙන් ජනතාවට තොරතුරු ලබාදීම සිදුකළ යුතු බවයි. මෙම පොරොන්දු කි‍්‍රයාත්මක කරන්නේ මහජන බදු මුදලින් නිසා මේ පිළිබඳ තොරතුරු දැනගැනීමේ අයිතියක් මහජනතාව සතුවේ.

ප‍්‍ර: අයවැය පොරොන්දු ඉටුකිරීම සම්බන්ධ තොරතුරු ලබාදීමේදී වඩා විවෘත සහ ආවෘත හැසිරීමක් දැක්වූ රාජ්‍ය ආයතන මොනවාද?

පි: මෙවර අධ්‍යයනයේදී, මහා නගර සහ බස්නාහිර සංවර්ධන අමාත්‍යංශය සහ මුදල් හා ක‍්‍රම සම්පාදන අමාත්‍යංශය තොරතුරු ලබාදීමේදී වඩාත් විවෘත ස්වභායක් දැක්වූවා. ඔවුන්ගේ තොරතුරු සියල්ලක්ම වෙබ් පිටුවල පළකර තිබුණා. එමෙන්ම, කෘෂිකර්ම, ග‍්‍රාමීය ආර්ථික කටයුතු, පශු සම්පත් සංවර්ධන, වාරිමාර්ග සහ ධීවර හා ජලජ සම්පත් සංවර්ධන අමාත්‍යංශය, විදුලි සංදේශ විදේශ රැකියා සහ කී‍්‍රඩා අමාත්‍යංශය යන අංශ දෙකම වඩාත් සමීපව තොරතුරු ලබාදෙනු ලැබුවා.

“අයවැය පොරොන්දු; මැති සබයෙන් ඔබ්බට” අන්තර්ජාල වේදිකාවට මහජනයාට විවෘතව තොරතුරු සැපයීම වෙනුවෙන් රාජ්‍ය ආයතන වෙත යහපත් බලපෑමක් ඇතිකරන්නට හැකි වූ බව අපි ඉතා සතුටින් කියන්න කැමතියි. එය අපේ අධ්‍යයනය තුළින් ලද ප‍්‍රගතියක් ලෙස පෙන්වාදිය හැකියි.

එමෙන්ම, තොරතුරු ලබාදීමේදී ආවෘත ස්වභාවයක් ගත් අමාත්‍යංශ 4ක් ද වුණා. නිවාස, ඉදිකිරීම් සහ සංස්කෘතික කටයුතු අමාත්‍යංශය, ජාතික ප‍්‍රතිපත්ති, ආර්ථික කටයුතු, නැවත පදිංචිකිරීම් හා පුනරුත්ථාපන, උතුරු පළාත් සංවර්ධන හා යෞවන කටයුතු අමාත්‍යංශය, නගර සැලසුම්, ජලසම්පාදන හා උසස් අධ්‍යාපන අමාත්‍යංශය සහ මහාමාර්ග හා මාර්ග සංවර්ධන සහ ඛනිජ තෙල් සම්පත් සංවර්ධන අමාත්‍යංශය යන අමාත්‍යංශ 4 ඒවා වේ.

සම්පූර්ණයෙන්ම, අයවැය පොරොන්දු 5ක් අධ්‍යයනය කරන්න අපිට කිසිඳු තොරතුරක් මේ නිසා ලබාගත නොහැකිවීම කණගාටුවට කරුණක්.

(සුරේනි වීරතුංග වෙරිටේ රිස(ර්)ච් ආයතනයේ සහය විශ්ලේෂකවරියෙකි.)

වෙරිටේ රිසර්ච් යනු කොළඹ නගරයේ ස්ථාපිත, ජනමාධ්‍ය, දේශපාලන, නීති (වෝහාර) සහ ආර්ථික විද්‍යා යන ක්‍ෂේත‍්‍රයන්හි ඉහළ මට්ටමේ තීරකයන් (ප‍්‍රතිපත්ති සාදන්නන්) හට උපාය මාර්ගික විශ්ලේෂණයන් සපයන්නා වූ ස්වාධීන බුද්ධි පර්ෂදයකි.