ඉරාකයේ වර්ධනය වෙමින් පවත්නා රාජ්‍ය විරෝධී මහජන විරෝධතාවයන් ඇමෙරිකා මැදිහත්වීම සිදුකළේ කෙබඳු බලපෑමක් ද?

සටහන: ආචාර්ය ඔසන්ත නයනප‍්‍රිය තල්පාවිල

මෑතකාලයේ ජාත්‍යන්තර පුවත් සේවා බහුල වශයෙන්ම අවධානය යොමුකළ කලාපයක් වූයේ මැදපෙරදිගයි. මැදපෙරදිග කලාපයේ විටින් විට මතුවූ සිවිල් යුද්ධ, කැරලි සහ වෙනත් දේශපාලන ප‍්‍රවණතා මේ සඳහා හේතුවිය. උදාහරණ වශයෙන් පසුගිය කාලය පුරා සිරියාව, යේමනය, පලස්තීනය සහ ඊශ‍්‍රායෙලය වැනි රටවල් දේශපාලන අර්බුද වාර්තා කිරීමට විදෙස් මාධ්‍යයන් වැඩි අවධානයක් දැක්වීය. එහෙත්, පසුගිය සතිය තුළ විදෙස් මාධ්‍යයන්ගේ දැඩි අවධානයට යොමුවන්නේ තවත් මැදපෙරදිග රාජ්‍යයක් වන ඉරාකයයි. එනම්, ඉරාකයේ පසුගිය සතිය පුරාවට වර්ධනය වෙමින් පවත්නා රාජ්‍ය විරෝධී මහජන විරෝධතාවයන් හේතුවෙනි.

පසුගිය සතියේ සිට මේ දක්වා ඉරාකයේ අගනුවර වන බැග්ඩැඞ් නුවර සහ වෙනත් නගර රාශියක ඉරාක ජනතාව දහස් ගණනින් එරට රජයට විරුද්ධව විශාල උද්ඝෝෂණයක යෙදී සිටියි. මෙම උද්ඝෝෂණ කොතෙක් පුළුල්ව පැතිර ඇතිදැයි පවසන්නේ නම් විවිධ වූ දේපළ විනාශකාරී සිදුවීම් ගණනාවක් වාර්තා වූ අතර එම කැරලි මර්ධනය කිරීමට ඉරාක හමුදාවන් දැඩි ලෙස කටයුතු කරමින් සිටින බවත් වාර්තා වේ.

ඉරාකයේ ජන ජීවිතය සළකා බැලුවහොත්, පසුගිය දශක දෙකකට ආසන්න කාලයක් ඉතා දරුණු පීඩාවන්ට මුහුණ දුන් කාලයක් ලෙස සඳහන් කළහැකි වේ. ඉරානය සහ දස වසරකට ආසන්න කාලයක් ඉරාකයේ යුධ වැදුණු අතර 1979දී, එම යුද්ධය සමතයකට පත්විය. විශේෂයෙන්ම, 1979දී ඉරානයේ අයතුල්ලා කොමෙයිනීගේ නායකත්වයෙන් ඉස්ලාමීය ජනරජයක් පිහිටුවීම නිසා ඇමෙරිකාව ඉරානය පාලනයට එරෙහිව ඉරාකය සමග සබඳතා පුළුල් කරගන්නා ලදී. එහෙත්, ඉරාකයේ දෛවය කණපිට පෙරළුණේ 1990දී සදාම් හුසේන් විසින් කුවේට් රාජ්‍ය ආක‍්‍රමණය කිරීමත් සමගයි.

එවකට ඉරාකයේ ජනාධිපතිවරයා වූ සදාම් හුසේන් 1990 අගෝස්තු මාසයේදී කුවේට් රාජ්‍ය ආක‍්‍රමණය කරනු ලැබුවේ, කුවේටය විසින් තම තෙල් නිධි සොරාගෙන ඇතැයි යන චෝදනාව කුවේට් රජයට එල්ල කරමිණි. සදාම්ගේ මෙම අත්තනෝමතික කි‍්‍රයාවට ලෝක නායකයින්ගේ දැඩි විරෝධය පළවූ අතර පසුව ඇමෙරිකාව ඇතුලු අනෙකුත් බටහිර රටවල් කිහිපයක් හමුදා සහය මත කුවේටය මුදවා ගැනීමට කටයුතු කළ අතර (පළමුවෙනි ගල්ෆ් යුද්ධය) ඉරාකයේ සදාම්ගේ රජයට එරෙහිව හමුදා මැදිහත්වීමකට ද මුලපුරන ලදී. එහි ප‍්‍රථිපලය වූයේ, ඇමෙරිකාව ප‍්‍රමුඛ හමුදාවන් ඉරාකය ආක‍්‍රමණය කරමින් 2003දී, සිය හමුදාවන් විසින් ප‍්‍රබල ප‍්‍රහාරයන් දියත් කිරීමට පෙළඹවීමයි.

එමෙන්ම, මෙම ඇමෙරිකානු මැදිහත්වීම් තුළින් ඉරාක ජනාධිපතිවරයා 2003දී අත්අඩංගුවට ගනු ලැබූ අතර ඇමෙරිකානු හමුදා ප‍්‍රමුඛ හමුදා පාලනයක් ඉරාකයේ පිහිටවනු ලැබීය. ඒත් සමගම, ඉරාකයේ වසර 30කට ආසන්න සදාම් හුසේන්ගේ පාලනය බිඳවැටුණි. ඒ වෙනුවට ඇමෙරිකානු සහය ලබන අන්තර්වාර රජයක් ඉරාකයේ පිහිටුවීමට කටයුතු කරන ලදී. අනෙක් විශේෂත්වය වන්නේ, මෙම අන්තර්වාර රජය විසින් ජනාධිපති සදාම් හුසේන්ට විරුද්ධව අපරාධ චෝදනා ගණනාවකට වැරදිකරු බවට පත්කරමින් 2006 දෙසැම්බර් 31වෙනි දින ඔහුව එල්ලා ඝාතනය කරනු ලැබීය.

ඇමෙරිකානු මැදිහත්වීම් වලින් පසුව ඉරාන දේශපාලනය අන්තයටම පිරිහුණි. විවිධ වූ ත‍්‍රස්තවාදී කණ්ඩායම් සඳහා තෝතැන්නක් බවට ඉරාකය පත්වූ අතර ඉරාක රජය මුළුමණින්ම ඇමෙරිකානු ආධාර උපකාර මත පාලනය සහ ආරක්‍ෂාව පවත්වාගෙන යනු ලැබිණි. විවිධ වූ ත‍්‍රස්ත කි‍්‍රයා ගණනාවක් ඉරාකය තුළ 2003න් පසු වාර්තා විය. ආරක්‍ෂාව, සාමය සහ ආර්ථික ප‍්‍රගතිය ඉරාකයෙන් දුරස් වන්නට විය.

වර්තමානයේ ඉරාකය තුළ වර්ධනය වෙමින් පවතින ජනතා විරෝධතාවන්ට පසුබිම් වී තිබෙන්නේ පසුගිය දශකය පුරා ඉරාකයේ දේශපාලනය අස්ථාවර වීමත් විධිමත් පාලනයක් සහ ආර්ථික සංවර්ධන සැලැස්මක් හඳුන්වාදීමට ඇමෙරිකානු රජය හෝ ඉන් ආධාර ලබන රජයට නොහැකි වීමත්ය. මේ වනවිට ඉරාක ජනතා උද්ඝෝෂණ දරුණු ලෙස මැඩ පැවැත්වීමට ඉරාක හමුදා කටුයතු කරමින් සිටියි. මෙම දරුණු හමුදා මැදිහත්වීම් හේතුවෙන් සියයකට ආසන්න පිරිසක් මියගොස් ඇති අතර 6,000කට ආසන්න පිරිසක් තුවාල ලබා ඇත. වර්තමාන ඉරාක අගමැතිවරයා වූ ඇඩෙල් අබ්දුල් මහද් ඉරාක හමුදාවන්ට මෙම මහජන කැරලි මැඩ පැවැත්වීමට දුන් නියෝග හේතුවෙන් මහජන උද්ඝෝෂණ වඩාත් ප‍්‍රචණ්ඩකාරී ස්වරූපයක් ගනු ලැබූ බව වාර්තා වේ.

ආචාර්ය ඔසන්ත නයනප‍්‍රිය තල්පාවිල කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ දේශපාලන විද්‍යා අධ්‍යනාංශයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ කථිකාචාර්යවරයෙකි.