කේම්බි‍්‍රජ් ඇනලිටිකා සමාගම නීතිවිරෝධී ලෙස ෆේස්බුක් ගිණුම්හි දත්ත ලබාගෙන ඒවා ට‍්‍රම්ප්ගේ මැතිවරණ ව්‍යාපාරය සඳහා යොදාගෙන ඇති ආකාරය පිළිබඳව කෙරෙන විමසුමකි

සටහන: ධනංජි සමරකෝන්

පසුගිය මාර්තු මාසයේදී බි‍්‍රතාන්‍යයේ ගාර්ඩියන් පුවත්පත පළකළ විමර්ශනාත්මක ලිපියකින් ඇමෙරිකානු ඡන්දදායකයින් මිලියන 80කගේ පමණ ෆේස්බුක් දත්ත නීතිවිරෝධී උපක‍්‍රම හරහා ලබාගත් කේම්බි‍්‍රජ් ඇනලිටිකා නම් සමාගමක් එම දත්ත මගින් ජනාධිපති ඩොනල්ඞ් ට‍්‍රම්ප්ට ජයග‍්‍රහණය සඳහා පසුබිම සකස්කළ බවට හෙළිදරව් විය. දැවැන්ත අර්බුදයක් බවට පත්වී තිබූ මෙම කේම්බි‍්‍රජ් ඇනලිටිකා පලහිලව්වේ වඩාත් වැදගත් සිදුවීමක් වූයේ, පසුගිය අපේ‍්‍රල් 11වෙනි දින ෆේස්බුක් නිර්මාතෘ හා ප‍්‍රධාන විධායක නිලධාරීවරයා වන මාර්ක් සකර්බර්ග් විමර්ශනයක් සඳහා ඇමෙරිකානු කොන්ග‍්‍රස් මණ්ඩල අනුකමිටුවක් ඉදිරියට කැඳවීමයි. ඔහු එදින එම අනුකමිටුවේ පළමු සැසියට සහභාගිවෙමින් කොන්ග‍්‍රස් මණ්ඩලය අසන ලද සියලුම හරස් ප‍්‍රශ්නවලට පිළිතුරු සැපයීමට සිදුවන ලදී. සැබවින්ම මෙම ප‍්‍රශ්නවලට ඔහු දුන් පිළිතුරු තුළින් ලෝකයේම අවධානය යොමු වූ මෙම ඇනලිටිකා පලහිලව්ව කුමක් ද යන්න වටහා ගන්නට අපට හැකිවිය. එම කේම්බි‍්‍රජ් ඇනලිටිකා සිදුවීම කුමක් ද? යන්න මෙම ලිපිය තුළින් සාකච්ඡා කෙරේ.

කේම්බි‍්‍රජ් ඇනලිටිකා සමාගම යනු කුමක් ද?

කේම්බි‍්‍රජ් ඇනලිටිකා යනු බි‍්‍රතාන්‍යයේ සිට ක‍්‍රියාත්මක වන, එහෙත් ඇමෙරිකානු ආයෝජකයින් වන මර්සර් නම් ධනවත් ආයෝජක පවුල හා කලක් ඩොනල්ට් ට‍්‍රම්ප්ගේ හිතවතෙකු හා දේශපාලන උපායමාර්ග උපදේශකවරයෙක් වූ ස්ටීවන් බැනන් විසින් ආරම්භ කරන ලද සමාගමකි. මෙම සමාගම මගින් සිදුවන සුවිශේෂී ව්‍යාපාරික කාර්යය වන්නේ, ඡන්දදායකයින් පිළිබඳව ෆේස්බුක් ආදී සමාජජාලා මගින් එක්රැස් කරන විද්‍යුත් දත්ත ඉතා සියුම්ව හා ගැඹුරින් විශ්ලේෂණය කරමින්, ඒ අනුව එම ඡන්දදායකයින්ගේ දේශපාලන නැඹුරුව සොයාබලා ඔවුන් කේම්බි‍්‍රජ් ඇනලිටිකා සේවාදායකයා වන මැතිවරණ අපේක්‍ෂකයා වෙත නැඹුරුකිරීම සඳහා විද්‍යුත් ප‍්‍රචාරණ උපක‍්‍රම සකස්කිරීමයි.

කේම්බි‍්‍රජ් ඇනලිටිකා අර්බුදයට ෆේස්බුක් සම්බන්ධ වූයේ කෙසේ ද?

කේම්බි‍්‍රජ් ඇනලිටිකා වැනි සමාගම්වලට ෆේස්බුක් සමාජජාලයේ සාමාජිකයින්ගේ පෞද්ගලික තොරතුරු ලබාගැනීමට හැකි අවකාශය සැකසෙන්නේ, 2007 වසරේදී ෆේස්බුක් සමාගම විසින් සමාජශීලී ඇප්ස් නිර්මාණය සඳහා සකසන ලද Facebook Platform නම් මෘදුකාංග පාදම හඳුන්වාදීමත් සමගිණි. මෙම මෘදුකාංග පාදම උපයෝගී කරගෙන මෘදුකාංග නිර්මාණකරුවන්ට ෆේස්බුක් ජාලය තුළ දිවෙන විවිධ තොරතුරු හුවමාරු ඇප්ස් නිර්මාණය කොට සාමාජිකයින් අතර බෙදාහැරීමට අවශ්‍ය අවකාශය සැකසිණි. එමෙන්ම මෙහි පවත්නා සුවිශේෂත්වය වන්නේ මෙම ඇප්ස්වලට, එය භාවිත කරන්නාගේ හා ඔහුගේ හෝ ඇයගේ මිතුරු මිතුරියන්ගේ යම් දත්ත භාවිත කිරීමට අවසර ලබාදීමට ක‍්‍රමයක් සකස්කර දී තිබීමයි.

2013 වසරේදී කේම්බි‍්‍රජ් විශ්වවිද්‍යාලයේ සමාජ විද්‍යා පර්යේෂකයෙක් ලෙස සිටි ඇලෙක්සැන්ඩර් කෝගන් නමැත්තා Facebook Platform මෘදුකාංග පාදම ආධාරයෙන් ෆේස්බුක් සමාජිකයෙකුට තමන්ගේ පෞරුෂත්වය පිළිබඳව තොරතුරු ලබාගත හැකි ප‍්‍රශ්නමාලාවක් (personality quiz) රැගත් ඇප් එකක් හඳුන්වාදුන් අතර එය ලක්‍ෂ තුනක් පමණ වූ ෆේස්බුක් සාමාජිකයින් විසින් ස්ථාපනය කොට භාවිත කරන ලදී. මෙම ඇප් එක සතුව පවතින සුවිශේෂී හැකියාව වන්නේ, එය භාවිත කරන්නන්ගේ ෆේස්බුක් මිතුරන්ගේ දත්ත ද එක්රැස් කිරීමේ හැකියාවයි. එබැවින් ඇලෙක්සැන්ඩර් කෝගන් මිලියන ගණනක් ෆේස්බුක් සාමාජිකයින්ගේ තොරතුරු මෙම ඇප් එක හරහා සිය පරිගණකය තුළට එකතු කරගැනීමට සමත්විය.

2015දී බි‍්‍රතාන්‍යයේ ගාර්ඩියන් පුවත්පත කළ විශේෂ හෙළිිදරව්වකට අනුව, මෙලෙසින් ඔහු එකතුකරගත් මිලියන ගණනක ෆේස්බුක් සාමාජිකයින්ගේ දත්ත ෆේස්බුක් සමාගමේ හෝ එම දත්ත හිමිකරුවන්ගේ අවසරයකින් තොරව නීතිවිරෝධීව කේම්බි‍්‍රජ් ඇනලිටිකා සමාගමට විකුණා ඇතැයි තහවුරු වී ඇත. ෆේස්බුක් සමාගම පවා මෙම දත්ත විකිණීම පිළිබඳව දැනගනු ලැබුවේ ගාර්ඩියන් පුවත්පත් වාර්තාවෙන් පසුව යැයි 2018 අපේ‍්‍රල් 11වෙනි දින සිදුවූ කොන්ග‍්‍රස් මණ්ඩල විමර්ශනයේදී මාර්ක් සකර්බර්ග් හෙළි කළේය. සකර්බර්ග් එම කමිටුව ඉදිරියේ ලබාදුන් තොරතුරුවලට අනුව, මේ පිළිබඳව දැනගත් විගසම ෆේස්බුක් සමාගම ඇලෙක්සැන්ඩර් කෝගන්ගේ ඇප් එක තහනම් කරමින් එම දත්ත මකා දමන ලෙස කේම්බි‍්‍රජ් ඇනලිටිකා සමාගමට නීතිඥයින් මගින් දැනුම්දී ඇත. ඉන්පසුව, එම දත්ත මකාදැමූ බව කේම්බි‍්‍රජ් ඇනලිටිකා සමාගම තමන්ට සහතික වූ බවද සකර්බර්ග් කොන්ග‍්‍රස් විමර්ශනයේදී හෙළිකර ඇත.

කෙසේවෙතත්, පසුගිය මාර්තු මාසයේ බි‍්‍රතාන්‍යයේ ගාර්ඩියන් හා ඇමෙරිකාවේ නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස් පුවත්පත්, කේම්බි‍්‍රජ් ඇනලිටිකා සමාගම මෙම දත්ත මකාදමා නොමැති බවත්, ඒවා යොදාගනිමින් ඩොනල්ඞ් ට‍්‍රම්ප්ගේ ඡන්ද ව්‍යාපාරයට වාසිදායක ඩිජිටල් ප‍්‍රචාරණ දියත්කොට තිබූ බවත් හෙළිකළා යැයි සඳහන් කර තිබූ අතර, මෙම කාරණය ද තමන් දැනගත්තේ පුවත්පත් වලින් බවට සර්කර්බර්ග් සිය සාක්‍ෂිවලදී හෙළිකරනු ලැබිණි.

කේම්බි‍්‍රජ් ඇනලිටිකා ෆේස්බුක් දත්ත භාවිත කළේ කෙසේ ද?

දැනට හෙළිවී ඇති කරුණු අනුව, කේම්බි‍්‍රජ් ඇනලිටිකා සමාගමේ දත්ත විශ්ලේෂණ විශේෂඥයින් තමන් සතුව ඇති ෆේස්බුක් සාමාජිකයින්ගේ දත්ත ඇසුරින් ඔවුන්ගේ මනෝරේඛන විශ්ලේෂණයක් සිදුකිරීමට හැකි ඇල්ගොරිදමයක් (පරිගණක වැඩසටහනක්) නිර්මාණය කර ඇති අතර මෙම වැඩසටහනට අනුව රිපබ්ලිකන් අපේක්‍ෂක ඩොනල්ඞ් ට‍්‍රම්ප්ගේ පෞරුෂත්වයට, දැක්මට සහ වැඩපිළිවෙළට කැමැත්ත දක්වන ෆේස්බුක් සාමාජිකයින් හඳුනාගැනීමටත්, ඔවුන් ඉලක්ක කොට ඩිජිටල් දැන්වීම් මුදාහැරීමටත් සමත්වී තිබේ. ඉතා සංකීර්ණ දත්ත විශ්ලේෂණ වැඩසටහන් හා කෘතිම බුද්ධි මෘදුකාංග යොදාගෙන සිදුකොට ඇති මෙම කටයුත්ත සඳහා ඩොලර් මිලියන ගණනින් අයකර ගැනීමට කේම්බි‍්‍රජ් ඇනලිටිකා සමාගම ක‍්‍රියාකොට ඇත. මේ සඳහා මුදල් ගෙවා ඇත්තේ ඩොනල්ඞ් ට‍්‍රම්ප්ගේ ජනාධිපතිවරණ සටන සඳහා වියදම් දැරූ ව්‍යාපාරිකයින් සහ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන මගින් බවට ද වාර්තා වෙයි.